एसटी बसचे प्रकार: लालपरी, हिरकणी, शिवशाही, शिवनेरी, शिवाई

या लेखात
- कोणत्या एसटी बसमध्ये एसी असतो?
- कोणती बस सेवा कधी सुरू झाली?
- साधी बस (लालपरी) म्हणजे काय?
- निमआराम (हिरकणी) बस म्हणजे काय?
- शिवशाही बस म्हणजे काय?
- शिवनेरी, ई-शिवनेरी आणि जनशिवनेरी म्हणजे काय?
- शिवाई आणि “Electric Bus 12” म्हणजे काय?
- एसटीच्या शयनयान बस आहेत का?
- एसटीच्या आणखी कोणत्या बस आहेत?
- बुकिंग साइटवरच्या नावांचा अर्थ काय?
- मी कोणती बस निवडू?
- ही माहिती कुठून घेतली?
एसटीच्या बसचे तीन मुख्य प्रकार आहेत. लाल रंगाची लालपरी ही साधी बस आहे. तिला एसी नसतो आणि ती सर्वात स्वस्त असते. हिरकणी ही निमआराम बस आहे, तिलाही एसी नसतो. शिवशाही, शिवनेरी, शिवाई आणि ई-शिवनेरी या बसना एसी आहे, आणि शेवटच्या दोन इलेक्ट्रिक आहेत. याशिवाय काही लांबच्या रात्रीच्या मार्गांवर शयनयान बस असतात.
- जवळच्या प्रवासाला जी बस आधी येईल ती घ्या.
- उन्हाळ्यात लांबचा प्रवास असेल, तर तुमच्या वेळेला जवळची एसी बस पहा.
- रात्रभराच्या प्रवासाला शयनयान बस पहा.
कोणत्या एसटी बसमध्ये एसी असतो?

| बस | एसी? | भाडे | कशासाठी चांगली |
|---|---|---|---|
| लालपरी (साधी, जलद) | नाही | सर्वात कमी | जवळचा प्रवास, गावे |
| हिरकणी (निमआराम) | नाही | लालपरीपेक्षा जास्त | चांगल्या आसनांत लांबचा प्रवास |
| शिवशाही | हो | हिरकणीपेक्षा जास्त | उन्हाळ्यात लांबचे मार्ग |
| शिवनेरी, ई-शिवनेरी, जनशिवनेरी | हो | साध्या बसपेक्षा जास्त | मुंबई-पुणे, मोठी शहरे |
| शिवाई आणि इतर ई-बस | हो, 12 मीटर बसना | सेवेनुसार | नाशिक, नागपूरजवळचे गर्दीचे मार्ग |
| शयनयान, शयन-आसनी | नाही | खिडकीवर विचारा | रात्रभराचा प्रवास |
भाडे बदलत असते, म्हणून मी रक्कम दिलेली नाही. आजचे भाडे वाहकाकडून किंवा बस स्थानकाच्या चौकशी खिडकीवर कळेल.
कोणती बस सेवा कधी सुरू झाली?
या तारखा एसटीच्या सेवांच्या यादीतून घेतल्या आहेत.

साधी बस (लालपरी) म्हणजे काय?
महाराष्ट्रात “एसटी” म्हटले की बहुतेक लोकांना हीच बस आठवते. ती लाल रंगाची असते, तिला एसी नसतो, वाटेतल्या बहुतेक गावांत थांबते आणि इतर कोणतीही बस जात नाही तिथेही जाते. या वेबसाइटचे नावही याच बसवरून आहे.

फोटो: Shrutuja Shirke, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons वरून
वेळापत्रकात तिला साधी किंवा जलद म्हटलेले असते. आमच्या बहुतेक वेळापत्रकांत बसचा प्रकार लिहिलेला नसतो, आणि अशा जवळजवळ सगळ्या बस साध्या असतात.
निमआराम (हिरकणी) बस म्हणजे काय?
निमआराम आणि हिरकणी ही एकाच बसची दोन नावे आहेत. तिची आसने लालपरीपेक्षा चांगली असतात, एसी मात्र नसतो, आणि भाडे लालपरी आणि एसी बस यांच्या मधे असते. बुकिंग साइटवर ती SEMI LUXURY अशी दिसते.
या वर्षी तुम्हाला अशा बस जास्त दिसतील. 8 लाख किमी धावून झालेल्या जुन्या शिवशाही बसचे रूपांतर एसटी हिरकणीमध्ये करत आहे. त्यामुळे मागच्या वर्षी शिवशाही असलेली बस आता हिरकणी असू शकते.
कुठे मिळेल: सर्वात जास्त हिरकणी बस स्वारगेटहून सुटतात, कांदिवलीला दिवसाला 12 आणि कळव्याला 11. बोरीवली (सुकुरवाडी) येथून स्वारगेटला दिवसाला 12 बस आहेत.
शिवशाही बस म्हणजे काय?
शिवशाही ही एसी बस 2017 मध्ये राज्यभरातील लांबच्या मार्गांसाठी आली. तिचे भाडे हिरकणी आणि लालपरीपेक्षा जास्त असते.
हिरकणीमध्ये रूपांतर होत असल्यामुळे शिवशाही बसची संख्या कमी होत आहे. वेळापत्रकात शिवशाही लिहिले असेल आणि आलेल्या बसला एसी नसेल, तर बहुधा हेच कारण आहे.
आमच्या माहितीनुसार सर्वात जास्त बस असलेले मार्ग: निफाड ते छत्रपती संभाजीनगर (दिवसाला 42), सांगली ते स्वारगेट (दिवसाला 30), आणि स्वारगेट ते कल्याण (दिवसाला 24).
शिवनेरी, ई-शिवनेरी आणि जनशिवनेरी म्हणजे काय?
या तिन्ही एसटीच्या एसी सेवा आहेत. मुंबई-पुणे मार्गावरची शिवनेरी बहुतेकांना माहीत असते.
- शिवनेरी: व्होल्वो एसी, 28 डिसेंबर 2002 पासून.
- ई-शिवनेरी: इलेक्ट्रिक एसी, 1 मे 2023 पासून, मुख्यतः मुंबई-पुणे मार्गावर.
- जनशिवनेरी: एसटीच्या यादीत व्होल्वो एसी, 1 जुलै 2023 पासून.
आमच्या वेळापत्रकात ही नेमकी कोणती ते नेहमी लिहिलेले नसते, म्हणून आमच्या पानांवर या सगळ्या शिवनेरी म्हणून दिसतात. सर्वात जास्त बस दादरहून सुटतात: पुणे रेल्वे स्टेशनला दिवसाला 52, सकाळी 5:15 ते रात्री 11:01. मुंबई ते पुणे पान पहा. स्वारगेटहून कोल्हापूरला दिवसाला 14 बस आहेत.
शिवाई आणि “Electric Bus 12” म्हणजे काय?
शिवाई ही एसटीची इलेक्ट्रिक एसी बस आहे. ती 1 जून 2022 रोजी सुरू झाली.
एसटीच्या यादीत 9 मीटर ई-बस (13 फेब्रुवारी 2024 पासून) आणि 12 मीटर ई-बस (5 नोव्हेंबर 2024 पासून) आहेत. बुकिंग साइटवर ELECTRIC BUS 9 आणि ELECTRIC BUS 12 असे दिसते, आणि माझ्या मते त्या याच बस आहेत. एसटीच्या 2023 मधील ऑर्डरमध्ये 12 मीटर बस एसी आणि 43 आसनांची, तर 9 मीटर बस 30 आसनांची सांगितली आहे.
ई-शिवनेरी आणि ई-शिवाई जवळजवळ सारख्या बस असूनही भाडे वेगळे असू शकते. मे 2025 मध्ये फ्री प्रेस जर्नलने 6 किमीसाठी ई-शिवनेरीचे ₹21.25 आणि ई-शिवाईचे ₹15.15 भाडे सांगितले होते. दोन्ही 12 मीटर एसी बस होत्या. त्यामुळे तिकीट काढण्यापूर्वी बसचे नाव पहा.
आमच्या माहितीनुसार सर्वात जास्त ई-बस असलेले मार्ग:
- सातपूर ते त्र्यंबकेश्वर: दिवसाला 36, सकाळी 5:00 ते रात्री 9:20. नाशिक ते त्र्यंबकेश्वर पान पहा.
- नागपूर (गणेशपेठ) ते चंद्रपूर: दिवसाला 27, सकाळी 6:45 ते सायंकाळी 7:30. नागपूर ते चंद्रपूर पान पहा.
- नाशिक महामार्ग ते शिर्डी: दिवसाला 25.
एसटीच्या शयनयान बस आहेत का?
हो, काही लांबच्या रात्रीच्या मार्गांवर आहेत. एसटीच्या यादीत दोन्ही प्रकार विनावातानुकूलित आहेत.
- शयनयान: झोपण्यासाठी बर्थ. एसटीच्या यादीनुसार 7 मार्च 2019 पासून, ठाणे-सोलापूर मार्गावर.
- शयन-आसनी: काही बर्थ, काही आसने. 19 नोव्हेंबर 2019 पासून.
आमच्या माहितीत या बस कमी आहेत. सर्वात जास्त शयनयान बस अकोल्याहून सुटतात: पुण्याला दिवसाला 4, सायंकाळी 7:00 ते रात्री 11:25. सांगलीहून मुंबई सेंट्रलला रात्री 9:00 ची शयनयान बस आहे.
एसटीच्या आणखी कोणत्या बस आहेत?
- यशवंती: लहान मिडी बस, 2002 पासून.
- मानव विकास: एसटीच्या वाहनांच्या यादीत आहे, पण सेवांच्या पानावर तिची माहिती नाही.
- शहर बस: याही त्याच वाहनांच्या यादीत आहेत.
- राजमाता जिजाऊ: फेब्रुवारी 2026 मध्ये जाहीर झाली. भगवा-पांढरा रंग, 55 आसने, गर्दीच्या आंतरशहर मार्गांसाठी. आमच्या वेळापत्रकात ती अजून दिसलेली नाही.

आसन रचना बसनुसार बदलते, त्यामुळे हे फक्त ढोबळ चित्र आहे. 2 + 2 रचना मे 2025 मध्ये फ्री प्रेस जर्नलला एसटीतील सूत्रांनी सांगितली होती, आणि 3 + 2 राजमाता जिजाऊच्या घोषणेतून घेतली आहे.
बुकिंग साइटवरच्या नावांचा अर्थ काय?
एसटीने याचा अर्थ कुठे दिलेला मला सापडला नाही. नोव्हेंबर 2026 मध्ये बुकिंग साइटवर दिसलेल्या नावांचा मला समजलेला अर्थ असा आहे.
| बुकिंग साइटवरचे नाव | अर्थ |
|---|---|
| ORDINARY | साधी बस (लालपरी) |
| ORDINARY INTERSTATE EXPRESS | साध्या प्रकारातील जलद बस. हे नाव परळ ते कोल्हापूरसारख्या महाराष्ट्रातील मार्गांवरही दिसते |
| SEMI LUXURY | हिरकणी |
| SHIVSHAHI | शिवशाही |
| AC-SHIVNERI | शिवनेरी |
| ELECTRIC SHIVAI | शिवाई |
| ELECTRIC BUS 12 | 12 मीटर ई-बस |
| ELECTRIC BUS 9 | 9 मीटर ई-बस |
| SLEEPER ORDINARY | एसी नसलेली शयनयान |
| SLEEPER SEATER ORDINARY | एसी नसलेली, काही बर्थ आणि काही आसने |
मी कोणती बस निवडू?
| तुमचा प्रवास | कोणती बस |
|---|---|
| जवळच्या गावाला | जी आधी येईल ती, बहुतेक लालपरी |
| लांबचा प्रवास, कमी भाडे | लालपरी किंवा जलद |
| लांबचा प्रवास, चांगले आसन, एसी नको | हिरकणी |
| उन्हाळ्यात दिवसभराचा प्रवास | शिवशाही, शिवाई किंवा शिवनेरी |
| मुंबई ते पुणे | शिवनेरी, ती वारंवार असते |
| रात्रभराचा, 8 तास किंवा जास्त | शयनयान |
वेळापत्रकात बसचा प्रकार दिला असेल, तर आमच्या पानांवर तो ठिकाणाच्या नावाजवळ दिसतो. काहीच लिहिले नसेल, तर ती साधी बस आहे असे समजा. बस शोधण्यासाठी सर्व बस स्थानके किंवा मुख्य बस मार्ग पहा.
ही माहिती कुठून घेतली?
सेवांची नावे आणि तारखा एसटीच्या सेवांच्या यादीतून घेतल्या असून 4 नोव्हेंबर 2026 रोजी तपासल्या आहेत. बसची संख्या आमच्या वेळापत्रकातील आहे, आणि त्यात फक्त प्रकार लिहिलेल्या बस मोजल्या आहेत.
बातम्या: हिरकणी रूपांतर (The Hitavada, एप्रिल 2026), ई-बसचे भाडे आणि आसने (Free Press Journal, मे 2025), ई-बसची ऑर्डर (Free Press Journal, जुलै 2023) आणि राजमाता जिजाऊ (Free Press Journal, फेब्रुवारी 2026).
लोक नेहमी विचारतात
एसटीची साधी बस म्हणजे काय?
साधी बस म्हणजे एसटीची नेहमीची बस, बहुतेक वेळा लाल रंगाची लालपरी. तिला एसी नसतो, भाडे सर्वात कमी असते आणि इतर कोणतीही बस जात नाही अशा ठिकाणीही ती जाते. बुकिंग साइटवर ती ORDINARY अशी दिसते.
निमआराम बस म्हणजे काय?
निमआराम बस म्हणजेच हिरकणी. तिला एसी नसतो, पण आसने साध्या बसपेक्षा चांगली असतात आणि भाडे थोडे जास्त असते. इंग्रजीत तिला semi-luxury म्हणतात.
हिरकणी बस एसी आहे का?
नाही. एसी हवा असेल तर शिवशाही, शिवनेरी किंवा शिवाई बस पहा.
Electric Bus 12 म्हणजे काय?
ही बहुधा 12 मीटर लांबीची इलेक्ट्रिक बस आहे. एसटीच्या सेवांच्या यादीत 5 नोव्हेंबर 2024 पासून 12 मीटर ई-बस आहेत, आणि बुकिंग साइटवर ELECTRIC BUS 12 असे दिसते. एसटीच्या ऑर्डरमध्ये ही बस एसी आणि 43 आसनांची सांगितली आहे.
शिवशाही आणि शिवनेरीमध्ये काय फरक आहे?
दोन्ही बसना एसी आहे. शिवनेरी ही एसटीची व्होल्वो एसी सेवा आहे आणि ती मुंबई-पुणे मार्गावर प्रसिद्ध आहे. शिवशाही 2017 मध्ये राज्यभरातील लांबच्या मार्गांसाठी आली. आता अनेक शिवशाही बसचे रूपांतर विनावातानुकूलित हिरकणी बसमध्ये होत आहे.
शिवाई ही इलेक्ट्रिक बस आहे का?
हो. शिवाई ही एसटीची इलेक्ट्रिक एसी बस आहे. ती 1 जून 2022 रोजी सुरू झाली.
सर्वात स्वस्त एसटी बस कोणती?
साधी लालपरी. हिरकणीचे भाडे त्यापेक्षा जास्त असते, आणि एसी बसचे त्याहून जास्त.
एसटीच्या शयनयान बस आहेत का?
हो, काही लांबच्या रात्रीच्या मार्गांवर आहेत. त्यांना एसी नसतो. आमच्या वेळापत्रकात त्या अकोला, सांगली, जळगाव आणि ठाणे (वंदना) येथून दिसतात, आणि बहुतेक सायंकाळी सुटतात.